CẤU TRÚC TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP NGÀNH XÂY LẮP

Tín dụng xây lắp không chỉ là câu chuyện của báo cáo tài chính

Xây dựng dân dụng, công nghiệp và hạ tầng là những lĩnh vực có nhu cầu tín dụng lớn.

Doanh nghiệp xây lắp thường cần đồng thời nhiều sản phẩm ngân hàng:

• Bảo lãnh dự thầu;
• Bảo lãnh thực hiện hợp đồng;
• Bảo lãnh hoàn trả tiền ứng trước;
• Bảo lãnh bảo hành;
• Vay vốn lưu động;
• Tài trợ máy móc, thiết bị;
• Thanh toán quốc tế;
• L/C nhập khẩu;
• Chiết khấu khoản phải thu;
• Và quản lý dòng tiền dự án.

Đây là nhóm khách hàng có thể mang lại cả thu nhập từ lãi và thu nhập phí.

Tuy nhiên, quy mô cấp tín dụng lớn không đồng nghĩa với chất lượng tín dụng tốt.

Xây lắp là ngành có chu kỳ tiền mặt dài, phụ thuộc nhiều vào tiến độ dự án, hồ sơ nghiệm thu và năng lực thanh toán của chủ đầu tư.

Một doanh nghiệp có thể ghi nhận doanh thu và lợi nhuận trên báo cáo tài chính nhưng chưa thu được tiền.

Một công trình có thể đã thi công phần lớn khối lượng nhưng chưa đủ điều kiện nghiệm thu.

Một khoản phải thu có thể tồn tại hợp pháp trên sổ sách nhưng chưa chắc có khả năng chuyển thành tiền đúng hạn.

Vì vậy, trong thẩm định tín dụng xây lắp, Banker không chỉ cần trả lời:

“Doanh nghiệp có lợi nhuận không?”

Mà phải trả lời sâu hơn:

“Tiền sẽ về từ hợp đồng nào, vào thời điểm nào và ngân hàng có kiểm soát được dòng tiền đó hay không?”

Chu kỳ dòng tiền của doanh nghiệp xây lắp

Một hợp đồng xây lắp thường trải qua các bước:

1. Tham gia đấu thầu;
2. Ký hợp đồng;
3. Phát hành bảo lãnh;
4. Nhận tiền tạm ứng;
5. Mua nguyên vật liệu;
6. Huy động nhân công và máy móc;
7. Thi công;
8. Nghiệm thu khối lượng;
9. Lập hồ sơ thanh toán;
10. Chủ đầu tư kiểm tra và thanh toán;
11. Quyết toán;
12. Thu hồi tiền giữ lại hoặc thay thế bằng bảo lãnh bảo hành nếu hợp đồng cho phép.

Từ lúc doanh nghiệp chi tiền đến lúc thu được tiền có thể kéo dài nhiều tháng.

Trong giai đoạn đó, nhà thầu phải tài trợ cho:

• Vật tư;
• Tiền lương;
• Nhà thầu phụ;
• Chi phí máy móc;
• Chi phí công trường;
• Thuế;
• Lãi vay;
• Và các chi phí phát sinh ngoài dự toán.

Điểm nghẽn thường không nằm ở việc doanh nghiệp không có hợp đồng.

Điểm nghẽn nằm ở khoảng cách giữa tiến độ thi công và tiến độ thanh toán.

Đó là lý do cấu trúc tín dụng ngành xây lắp phải bám theo dòng tiền của từng hợp đồng, thay vì chỉ cấp một hạn mức chung dựa trên doanh thu toàn doanh nghiệp.

Ba nhóm doanh nghiệp xây lắp và đặc điểm tín dụng

1. Xây dựng hạ tầng và đầu tư công

Nhóm này thường tham gia thi công:

• Đường cao tốc;
• Cầu;
• Cảng;
• Sân bay;
• Hạ tầng đô thị;
• Công trình năng lượng;
• Công trình thủy lợi;
• Và các dự án sử dụng vốn nhà nước hoặc vốn hỗ trợ phát triển.

Đặc điểm dòng tiền

Rủi ro không nhất thiết nằm ở khả năng tồn tại của cơ quan nhà nước hoặc ban quản lý dự án.

Rủi ro thường nằm ở:

• Thủ tục đầu tư;
• Kế hoạch vốn;
• Giải phóng mặt bằng;
• Điều chỉnh thiết kế;
• Điều chỉnh tổng mức đầu tư;
• Hồ sơ nghiệm thu;
• Quyết toán;
• Và thời gian kiểm soát chi.

Doanh nghiệp có thể trúng thầu, huy động nhân lực và máy móc nhưng không thể triển khai đồng bộ vì chưa có mặt bằng.

Trong thời gian chờ đợi, doanh nghiệp vẫn phải chịu:

• Chi phí quản lý;
• Lãi vay;
• Khấu hao;
• Chi phí nhân sự;
• Và chi phí duy trì công trường.

Nhu cầu tín dụng phổ biến

• Hạn mức bảo lãnh;
• Vay vốn lưu động theo hợp đồng;
• Tài trợ máy móc chuyên dụng;
• Tài trợ nhà cung cấp;
• Chiết khấu khoản phải thu đủ điều kiện;
• Và quản lý dòng tiền dự án.

Rủi ro trọng yếu

Banker cần thẩm định:

• Tình trạng pháp lý của dự án;
• Nguồn vốn và kế hoạch bố trí vốn;
• Mặt bằng đã được bàn giao đến đâu;
• Khối lượng có thể thi công thực tế;
• Tiến độ nghiệm thu;
• Và khả năng phát sinh điều chỉnh hợp đồng.

Một dự án tốt trên hồ sơ nhưng không có mặt bằng vẫn có thể tạo ra khủng hoảng thanh khoản cho nhà thầu.

2. Xây dựng dân dụng và công trình thương mại

Nhóm này thường thi công:

• Chung cư;
• Khu đô thị;
• Khách sạn;
• Trung tâm thương mại;
• Văn phòng;
• Và các dự án bất động sản dân cư.

Đặc điểm dòng tiền

Nhà thầu thường phải ứng trước chi phí thi công rồi mới được nghiệm thu và thanh toán.

Khả năng thu tiền phụ thuộc nhiều vào:

• Năng lực tài chính của chủ đầu tư;
• Tình trạng pháp lý dự án;
• Tiến độ bán hàng;
• Khả năng huy động vốn;
• Dòng tiền của dự án;
• Và điều kiện thanh toán trong hợp đồng.

Biên lợi nhuận của nhiều hợp đồng tổng thầu có thể mỏng, nhưng không nên sử dụng một tỷ lệ cố định cho toàn ngành. Banker cần kiểm tra biên lợi nhuận theo từng doanh nghiệp, từng dự án và từng giai đoạn.

Nhu cầu tín dụng phổ biến

• Vay vốn lưu động;
• L/C nhập khẩu vật tư và thiết bị;
• Bảo lãnh;
• Chiết khấu khoản phải thu;
• Tài trợ nhà cung cấp;
• Và các sản phẩm quản lý dòng tiền.

Rủi ro trọng yếu

Rủi ro lớn nhất là chủ đầu tư chậm thanh toán hoặc mất khả năng thanh toán.

Khi dự án bán hàng chậm, nhà thầu có thể bị:

• Kéo dài thời gian xác nhận khối lượng;
• Chậm thanh toán;
• Bù trừ công nợ;
• Đề nghị nhận bất động sản thay tiền;
• Hoặc buộc tiếp tục thi công để tránh vi phạm hợp đồng.

Việc nhận bất động sản để cấn trừ công nợ có thể khiến doanh thu được xử lý về mặt kế toán nhưng không giải quyết được thanh khoản.

Banker cần đánh giá riêng khả năng chuyển đổi tài sản cấn trừ thành tiền, nghĩa vụ thuế và rủi ro pháp lý đi kèm.

3. Xây dựng công nghiệp và M&E

Nhóm này thường thi công:

• Nhà máy;
• Nhà xưởng;
• Hạ tầng khu công nghiệp;
• Hệ thống điện;
• Cấp thoát nước;
• Điều hòa;
• Cơ điện;
• Phòng cháy, chữa cháy;
• Và thiết bị công nghiệp.

Đặc điểm dòng tiền

Các hợp đồng với chủ đầu tư FDI hoặc tập đoàn lớn thường có:

• Mốc thanh toán rõ;
• Tiêu chuẩn nghiệm thu chi tiết;
• Quy trình quản lý dự án chặt;
• Và nghĩa vụ tuân thủ cao.

Điều đó có thể giúp dòng tiền minh bạch hơn, nhưng không đồng nghĩa rủi ro thấp trong mọi trường hợp.

Nhu cầu tín dụng phổ biến

• Bảo lãnh thực hiện hợp đồng;
• Bảo lãnh hoàn trả tiền ứng trước;
• Bảo lãnh bảo hành;
• Vay vốn lưu động;
• L/C nhập khẩu thiết bị;
• Và tài trợ khoản phải thu.

Rủi ro trọng yếu

Các dự án này thường có yêu cầu nghiêm ngặt về:

• Kỹ thuật;
• Tiến độ;
• An toàn;
• Môi trường;
• Phòng cháy, chữa cháy;
• Và tiêu chuẩn của chủ đầu tư.

Nếu một hạng mục không đạt nghiệm thu, khoản thanh toán tương ứng có thể bị trì hoãn.

Ngoài ra, Banker cần đọc kỹ điều khoản:

• Phạt chậm tiến độ;
• Bồi thường thiệt hại;
• Giới hạn trách nhiệm;
• Điều kiện gọi bảo lãnh;
• Chấm dứt hợp đồng;
• Và cơ chế giải quyết tranh chấp.

Ba rủi ro trọng yếu trong tín dụng xây lắp

1. Chồng chéo dòng tiền giữa các dự án

Một doanh nghiệp xây lắp có thể đồng thời triển khai nhiều công trình.

Khi dự án A chậm thanh toán, doanh nghiệp có thể sử dụng tiền tạm ứng hoặc dòng tiền của dự án B để bù đắp.

Trong ngắn hạn, cách làm này giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động.

Nhưng nếu nhiều dự án cùng chậm, doanh nghiệp sẽ rơi vào vòng xoáy:

• Lấy tiền dự án mới nuôi dự án cũ;
• Tăng khoản phải trả nhà cung cấp;
• Chậm trả nhà thầu phụ;
• Tăng vay ngắn hạn;
• Và mất khả năng kiểm soát dòng tiền.

Banker cần làm gì?

Cấu trúc tín dụng nên tăng khả năng truy vết dòng tiền theo từng hợp đồng.

Các biện pháp có thể gồm:

• Tài khoản nhận tiền riêng cho từng dự án;
• Cam kết chuyển doanh thu về ngân hàng;
• Kế hoạch giải ngân theo tiến độ;
• Thanh toán trực tiếp cho nhà cung cấp;
• Đối chiếu hóa đơn, hợp đồng và khối lượng;
• Kiểm tra sao kê;
• Và giám sát dòng tiền liên dự án.

Tuy nhiên, không nên gọi mọi khoản vay xây lắp là “project finance”.

Phần lớn khoản vay nhà thầu là tài trợ doanh nghiệp hoặc tài trợ vốn lưu động có kiểm soát theo hợp đồng, khác với tài trợ dự án theo nghĩa pháp lý và tài chính đầy đủ.

2. Tiền giữ lại và khoản phải thu lâu ngày

Nhiều hợp đồng xây lắp cho phép chủ đầu tư giữ lại một phần giá trị thanh toán để bảo đảm nghĩa vụ bảo hành.

Tỷ lệ và thời gian giữ lại phụ thuộc vào:

• Hợp đồng;
• Loại công trình;
• Thỏa thuận giữa các bên;
• Và quy định áp dụng.

Khoản tiền giữ lại có thể chiếm một phần đáng kể lợi nhuận kỳ vọng của nhà thầu.

Nếu công trình phát sinh tranh chấp, lỗi kỹ thuật hoặc chưa quyết toán, khoản tiền này có thể bị giữ lâu hơn dự kiến.

Banker cần phân tích gì?

Không chỉ xem tổng số khoản phải thu.

Cần phân tích:

• Khoản phải thu theo từng chủ đầu tư;
• Tuổi nợ;
• Khối lượng đã nghiệm thu;
• Hóa đơn đã xuất;
• Hồ sơ thanh toán đã hoàn thiện;
• Khoản đang tranh chấp;
• Tiền giữ lại bảo hành;
• Khoản chờ quyết toán;
• Và lịch sử thu tiền thực tế.

Khoản phải thu quá hạn lâu không tự động trở thành mất vốn.

Nhưng nó cần được đánh giá thận trọng hơn, đặc biệt khi:

• Chủ đầu tư đang gặp khó khăn;
• Hồ sơ nghiệm thu chưa hoàn chỉnh;
• Công trình có lỗi;
• Hai bên đang tranh chấp;
• Hoặc hợp đồng đã bị chấm dứt.

Khi xác định giá trị tài trợ, ngân hàng nên áp dụng tỷ lệ khấu trừ phù hợp thay vì coi toàn bộ khoản phải thu trên sổ sách là tài sản có khả năng thu hồi như nhau.

3. Giá trị thực của máy móc và quyền tài sản

Máy móc thi công

Máy móc xây dựng có thể gồm:

• Cần cẩu;
• Máy đào;
• Xe lu;
• Máy ép cọc;
• Trạm trộn;
• Giàn giáo;
• Và thiết bị chuyên dụng.

Giá trị thu hồi phụ thuộc vào:

• Tuổi thiết bị;
• Tình trạng;
• Nguồn gốc;
• Khả năng đăng ký quyền sở hữu;
• Mức độ chuyên dụng;
• Thị trường mua bán;
• Chi phí tháo dỡ, vận chuyển;
• Và khả năng tiếp tục vận hành.

Không phải máy móc nào cũng “khấu hao cực nhanh”.

Nhưng giá trị thanh lý thường thấp hơn đáng kể so với giá mua hoặc giá trị sổ sách, đặc biệt với thiết bị chuyên dụng.

Quyền tài sản từ hợp đồng thi công

Quyền tài sản có giá trị khi:

• Hợp đồng còn hiệu lực;
• Nhà thầu đang thực hiện đúng nghĩa vụ;
• Khối lượng đã được xác nhận;
• Chủ đầu tư có nghĩa vụ thanh toán;
• Và dòng tiền có thể được kiểm soát.

Không nên khẳng định quyền tài sản lập tức bằng không khi nhà thầu dừng thi công.

Giá trị còn lại phụ thuộc vào khối lượng đã hoàn thành, quyền bù trừ của chủ đầu tư, nghĩa vụ phạt, điều kiện chấm dứt và khả năng thu hồi.

Tuy nhiên, đây là loại tài sản có giá trị biến động mạnh theo tình trạng hợp đồng.

Có nên bắt buộc bất động sản bảo đảm 30–50% dư nợ?

Không nên sử dụng tỷ lệ này như một nguyên tắc chung.

Tỷ lệ tài sản bảo đảm cứng cần phụ thuộc vào:

• Chất lượng doanh nghiệp;
• Năng lực thi công;
• Dòng tiền;
• Chủ đầu tư;
• Hợp đồng;
• Biên an toàn;
• Xếp hạng tín dụng;
• Và chính sách của ngân hàng.

Một doanh nghiệp tốt, hợp đồng chất lượng và dòng tiền được kiểm soát có thể được cấu trúc khác với một doanh nghiệp yếu.

Tài sản bảo đảm là lớp bảo vệ bổ sung.

Nó không thay thế khả năng trả nợ.

Hồ sơ Banker cần thẩm định trước khi cấp tín dụng

1. Hồ sơ pháp lý doanh nghiệp

• Giấy đăng ký doanh nghiệp;
• Điều lệ;
• Người đại diện;
• Hồ sơ năng lực;
• Chứng chỉ phù hợp;
• Cơ cấu sở hữu;
• Và các tranh chấp pháp lý trọng yếu.

2. Hồ sơ dự án

• Quyết định đầu tư;
• Hồ sơ pháp lý dự án;
• Nguồn vốn;
• Tình trạng mặt bằng;
• Thiết kế;
• Giấy phép;
• Tiến độ tổng thể;
• Và các điều kiện triển khai.

3. Hồ sơ hợp đồng

• Hợp đồng thi công;
• Phụ lục;
• Giá trị;
• Phạm vi công việc;
• Giá hợp đồng cố định hay điều chỉnh;
• Cơ chế thanh toán;
• Tạm ứng;
• Tiền giữ lại;
• Phạt;
• Chấm dứt;
• Bảo lãnh;
• Và giải quyết tranh chấp.

4. Hồ sơ khối lượng và thanh toán

• Biên bản nghiệm thu;
• Xác nhận khối lượng;
• Hóa đơn;
• Hồ sơ thanh toán;
• Sao kê tiền về;
• Công nợ;
• Và dự báo thu tiền.

5. Hồ sơ chi phí

• Dự toán;
• Hợp đồng mua vật tư;
• Hợp đồng nhà thầu phụ;
• Đơn giá;
• Tiến độ thanh toán;
• Và mức độ biến động giá nguyên vật liệu.

6. Năng lực thực hiện

• Đội ngũ;
• Máy móc;
• Kinh nghiệm dự án tương tự;
• Lịch sử chậm tiến độ;
• Chất lượng thi công;
• Và năng lực quản lý nhà thầu phụ.

Nguyên tắc cấu trúc khoản cấp tín dụng xây lắp

1. Xác định đúng nhu cầu vốn lưu động

Không nên lấy toàn bộ giá trị hợp đồng làm cơ sở tính hạn mức.

Banker cần xây dựng dòng tiền dự án:

Nhu cầu chi trong kỳ
– tiền tạm ứng sử dụng được
– vốn tự có tham gia
– tín dụng nhà cung cấp
– tiền thu theo tiến độ
= nhu cầu tài trợ ngân hàng

Cần tránh tài trợ trùng:

• Phần chi phí đã được chủ đầu tư ứng trước;
• Phần đã được ngân hàng khác tài trợ;
• Khoản đã thanh toán;
• Hoặc phần chi phí không thuộc hợp đồng.

2. Xác định nguồn trả nợ

Nguồn trả nợ chính nên đến từ dòng tiền của hợp đồng hoặc dòng tiền kinh doanh hợp pháp khác đã được thẩm định.

Banker cần xác định:

• Chủ thể thanh toán;
• Tài khoản nhận tiền;
• Điều kiện thanh toán;
• Ngày dự kiến thu;
• Tỷ lệ được giữ lại;
• Và yếu tố có thể khiến dòng tiền bị trì hoãn.

3. Phù hợp kỳ hạn vay với chu kỳ tiền

Nếu thời gian từ giải ngân đến thu tiền dự kiến là sáu tháng, khoản vay ba tháng có thể tạo áp lực đảo nợ.

Ngược lại, cấp kỳ hạn quá dài có thể làm giảm kỷ luật kiểm soát.

Kỳ hạn cần dựa trên:

• Tiến độ thi công;
• Chu kỳ nghiệm thu;
• Lịch thanh toán;
• Biên dự phòng;
• Và kinh nghiệm thu tiền thực tế.

4. Thiết lập điều kiện giải ngân

Điều kiện có thể bao gồm:

• Hợp đồng có hiệu lực;
• Bảo lãnh đã phát hành;
• Mặt bằng sẵn sàng;
• Vốn tự có đã tham gia;
• Hồ sơ mua hàng hợp lệ;
• Hóa đơn và chứng từ;
• Và không có vi phạm trọng yếu.

5. Thiết lập cơ chế thu nợ

• Chuyển doanh thu về tài khoản;
• Trích nợ khi tiền về;
• Thu nợ theo từng lần thanh toán;
• Giảm hạn mức khi dự án hoàn thành;
• Và rà soát lại khi tiến độ chậm.

Chuỗi bảo lãnh cho một dự án xây lắp

Hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại Việt Nam hiện được điều chỉnh bởi Thông tư 11/2022/TT-NHNN và các văn bản sửa đổi, trong đó có Thông tư 49/2024/TT-NHNN. Việc phát hành, giới hạn, hồ sơ và quản lý nghĩa vụ bảo lãnh phải tuân thủ quy định pháp luật và quy trình nội bộ của tổ chức tín dụng.

Bảo lãnh dự thầu

Bảo đảm nghĩa vụ của nhà thầu trong quá trình dự thầu.

Tỷ lệ ký quỹ không nên được mặc định là 0–10%.

Ngân hàng cần xác định dựa trên:

• Năng lực tài chính;
• Lịch sử tín dụng;
• Giá trị bảo lãnh;
• Thời hạn;
• Khả năng phát sinh nghĩa vụ;
• Và biện pháp bảo đảm.

Bảo lãnh thực hiện hợp đồng

Bảo đảm nhà thầu thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng.

Banker cần đọc kỹ:

• Điều kiện gọi bảo lãnh;
• Thời hạn;
• Gia hạn;
• Cơ chế giảm giá trị;
• Và nghĩa vụ khi hợp đồng thay đổi.

Bảo lãnh hoàn trả tiền ứng trước

Đây là sản phẩm có rủi ro đáng chú ý vì số tiền ứng trước có thể được sử dụng nhanh trong khi nghĩa vụ bảo lãnh vẫn còn.

Ngân hàng nên xem xét:

• Tiền ứng trước chuyển về tài khoản nào;
• Mục đích sử dụng;
• Cơ chế giải tỏa;
• Chứng từ;
• Tiến độ giảm nghĩa vụ;
• Và khả năng gọi bảo lãnh.

Không phải mọi trường hợp đều có thể kiểm soát tiền tạm ứng theo cùng một cơ chế. Điều kiện cần phù hợp với hợp đồng và thỏa thuận giữa các bên.

Bảo lãnh bảo hành

Bảo đảm nghĩa vụ sửa chữa, khắc phục lỗi trong thời gian bảo hành.

Rủi ro phụ thuộc vào:

• Chất lượng công trình;
• Lịch sử khiếu nại;
• Thời hạn bảo hành;
• Giá trị bảo lãnh;
• Và điều kiện yêu cầu thanh toán.

Tài trợ chuỗi nhà thầu phụ và nhà cung cấp

Thay vì chỉ tài trợ tổng thầu, ngân hàng có thể xem xét tài trợ:

• Nhà thầu phụ;
• Nhà cung cấp thép;
• Xi măng;
• Bê tông;
• Thiết bị;
• Và dịch vụ liên quan.

Cấu trúc này có thể dựa trên:

• Hóa đơn;
• Khoản phải thu;
• Đơn hàng;
• Xác nhận nghĩa vụ thanh toán;
• Hoặc dữ liệu giao dịch trong chuỗi.

Điều kiện để cấu trúc có chất lượng

• Tổng thầu có năng lực tài chính tốt;
• Nghĩa vụ thanh toán được xác nhận;
• Hàng hóa hoặc dịch vụ đã được cung cấp;
• Không có tranh chấp;
• Quyền chuyển nhượng phù hợp;
• Dòng tiền được kiểm soát;
• Và không tài trợ trùng.

Tài khoản kiểm soát dòng tiền

Không nên mặc định mọi giao dịch phải sử dụng tài khoản escrow theo nghĩa pháp lý.

Ngân hàng có thể sử dụng:

• Tài khoản thanh toán;
• Tài khoản chuyên thu;
• Thỏa thuận quản lý dòng tiền;
• Hoặc tài khoản phong tỏa phù hợp.

Cấu trúc phải tuân thủ pháp luật, hợp đồng và khả năng vận hành thực tế.

Thay thế tiền giữ lại bằng bảo lãnh bảo hành

Trong một số hợp đồng, chủ đầu tư có thể chấp thuận giải phóng tiền giữ lại nếu nhà thầu cung cấp bảo lãnh bảo hành.

Giải pháp này có thể giúp doanh nghiệp:

• Thu hồi dòng tiền sớm;
• Giảm khoản phải thu;
• Bổ sung vốn lưu động;
• Và giảm áp lực vay.

Ngân hàng có thể thu phí bảo lãnh và tăng dòng tiền giao dịch.

Tuy nhiên, không nên yêu cầu doanh nghiệp dùng toàn bộ số tiền được giải phóng để duy trì tiền gửi nếu điều đó làm mất đi mục tiêu bổ sung thanh khoản.

Cấu trúc phù hợp hơn là:

• Xác định nhu cầu sử dụng vốn;
• Duy trì tỷ lệ tiền phù hợp;
• Thu hồi khoản vay đến hạn;
• Và bảo đảm nghĩa vụ bảo lãnh được quản lý đầy đủ.

Các chỉ báo cảnh báo sớm

Banker cần đặc biệt lưu ý khi xuất hiện đồng thời nhiều dấu hiệu:

• Doanh thu tăng nhưng dòng tiền kinh doanh âm kéo dài;
• Khoản phải thu tăng nhanh;
• Tuổi nợ kéo dài;
• Chủ đầu tư thường xuyên trì hoãn xác nhận;
• Doanh nghiệp dùng tiền dự án mới cho dự án cũ;
• Nhà cung cấp ngừng giao hàng;
• Nhà thầu phụ đình công hoặc rời công trường;
• Nợ thuế hoặc bảo hiểm tăng;
• Chi phí dở dang tăng mạnh;
• Biên lợi nhuận giảm;
• Dự án chậm tiến độ;
• Nghĩa vụ bảo lãnh tăng nhanh;
• Và phát sinh tranh chấp.

Một dấu hiệu riêng lẻ chưa chắc chứng minh doanh nghiệp mất khả năng trả nợ.

Nhưng nhiều dấu hiệu xuất hiện cùng lúc có thể cho thấy dòng tiền đang suy yếu.

Những sai lầm phổ biến khi cấp tín dụng xây lắp

Chỉ nhìn báo cáo tài chính hợp nhất

Báo cáo tài chính không cho thấy đầy đủ chất lượng từng dự án.

Cần bóc tách:

• Doanh thu;
• Chi phí;
• Lợi nhuận;
• Khoản phải thu;
• Tiền tạm ứng;
• Và dòng tiền theo hợp đồng.

Chỉ nhìn tài sản bảo đảm

Tài sản bảo đảm không thể cứu một cấu trúc dòng tiền yếu nếu giá trị thanh lý thấp hoặc thủ tục xử lý kéo dài.

Coi doanh thu là tiền

Doanh thu được ghi nhận không đồng nghĩa tiền đã về.

Cần đối chiếu với:

• Nghiệm thu;
• Hóa đơn;
• Công nợ;
• Và sao kê.

Không tính nghĩa vụ bảo lãnh

Một doanh nghiệp có dư nợ vay thấp nhưng nghĩa vụ bảo lãnh lớn vẫn có thể tạo ra rủi ro tín dụng đáng kể.

Không kiểm tra dự án tại công trường

Hồ sơ có thể thể hiện tiến độ tốt hơn thực tế.

Việc kiểm tra hiện trường giúp xác nhận:

• Mặt bằng;
• Nhân lực;
• Máy móc;
• Khối lượng;
• Và khả năng tiếp tục thi công.

Tài trợ dựa trên uy tín chủ đầu tư

Chủ đầu tư lớn không đồng nghĩa mọi dự án đều có dòng tiền tốt.

Cần thẩm định pháp nhân ký hợp đồng, dự án cụ thể và nguồn thanh toán.

Checklist thẩm định dành cho Banker

Chủ đầu tư

• Chủ đầu tư có năng lực tài chính không?
• Dự án có nguồn vốn rõ ràng không?
• Lịch sử thanh toán với nhà thầu thế nào?
• Có tranh chấp hoặc chậm trả không?

Dự án

• Pháp lý đầy đủ chưa?
• Mặt bằng sẵn sàng đến đâu?
• Tiến độ thực tế có phù hợp kế hoạch không?
• Có nguy cơ điều chỉnh thiết kế hoặc giá trị không?

Hợp đồng

• Điều kiện thanh toán rõ không?
• Giá hợp đồng có thể điều chỉnh không?
• Có tiền giữ lại không?
• Điều khoản phạt và chấm dứt thế nào?
• Bảo lãnh có điều kiện gọi bất lợi không?

Doanh nghiệp

• Có kinh nghiệm dự án tương tự không?
• Có đủ nhân lực và máy móc không?
• Đang triển khai bao nhiêu dự án?
• Có chồng chéo dòng tiền không?
• Công nợ nhà cung cấp có tăng bất thường không?

Cấu trúc tín dụng

• Nhu cầu vay đã loại trừ tiền tạm ứng chưa?
• Có vốn tự có tham gia không?
• Kỳ hạn phù hợp chu kỳ thu tiền không?
• Dòng tiền có được kiểm soát không?
• Có tài trợ trùng không?
• Điều kiện giải ngân và thu nợ đã rõ chưa?

Câu hỏi thường gặp về tín dụng doanh nghiệp xây lắp

Có nên cấp tín dụng chỉ dựa trên hợp đồng đã ký?

Không. Hợp đồng chỉ là điểm khởi đầu. Banker cần đánh giá pháp lý dự án, khả năng triển khai, năng lực chủ đầu tư, điều kiện thanh toán và nguồn trả nợ.

Khoản phải thu xây lắp có thể dùng để bảo đảm hoặc tài trợ không?

Có thể được xem xét nếu quyền tài sản hợp pháp, có khả năng xác định, không tranh chấp và đáp ứng điều kiện của ngân hàng. Giá trị tài trợ cần được khấu trừ theo chất lượng khoản phải thu.

Có nên yêu cầu toàn bộ tiền dự án về một tài khoản?

Đây là cơ chế kiểm soát hữu ích nhưng cần phù hợp với hợp đồng, quyền của các bên và cấu trúc tín dụng. Banker phải đánh giá khả năng thực thi, không chỉ ghi điều kiện trên phê duyệt.

Tiền giữ lại bảo hành có phải khoản phải thu xấu?

Không mặc nhiên. Đây có thể là điều khoản bình thường của hợp đồng. Rủi ro tăng khi khoản tiền bị giữ quá thời hạn, công trình có tranh chấp hoặc chủ đầu tư mất khả năng thanh toán.

Bảo lãnh có ít rủi ro hơn khoản vay không?

Không nên coi bảo lãnh chỉ là sản phẩm thu phí. Khi nghĩa vụ bảo lãnh phát sinh, ngân hàng có thể phải thực hiện nghĩa vụ tài chính và hình thành khoản phải thu đối với khách hàng.

Kết luận: Banker giỏi xây lắp phải đọc được dòng tiền phía sau công trường

Cấp tín dụng ngành xây lắp không chỉ là đọc báo cáo tài chính.

Đó là quá trình kết nối năm lớp thông tin:

1. Năng lực của nhà thầu;
2. Sức khỏe của chủ đầu tư;
3. Pháp lý và tiến độ dự án;
4. Điều kiện của hợp đồng;
5. Dòng tiền thực tế.

Banker giỏi không chỉ hỏi doanh nghiệp có bao nhiêu hợp đồng.

Họ hỏi:

• Hợp đồng nào đang tạo tiền?
• Hợp đồng nào đang hút tiền?
• Khối lượng nào đã được nghiệm thu?
• Khoản phải thu nào có thể thu?
• Dự án nào đang được dự án khác nuôi?
• Nghĩa vụ bảo lãnh nào có nguy cơ bị gọi?
• Và ngân hàng kiểm soát dòng tiền bằng cách nào?

Một cấu trúc tín dụng tốt không nhất thiết phải có nhiều tài sản bảo đảm nhất.

Đó là cấu trúc mà:

• Nhu cầu vốn được xác định đúng;
• Dòng tiền được theo dõi;
• Kỳ hạn phù hợp;
• Nghĩa vụ bảo lãnh được kiểm soát;
• Và các bên đều có động lực thực hiện đúng cam kết.

Trong tín dụng xây lắp, doanh thu cho biết doanh nghiệp đã làm được bao nhiêu.

Nhưng dòng tiền mới cho biết doanh nghiệp có thể trả nợ hay không.